110715_column_haven

Onlangs bezocht ik achter elkaar in acht verschillende steden in Nederland en België de oude havengebieden dicht bij de binnenstad. Deze gebieden hebben voor een deel hun oorspronkelijke functie verloren en moeten weer een onderdeel van die binnenstad gaan vormen. De openbare ruimte inclusief het water wordt in veel gevallen ingezet als de motor voor deze ontwikkeling. Als een bijna logisch gevolg hiervan leidt dat tot een toepassing van luxe en dure materialen voor de inrichting. Soms betalen ontwikkelaars mee aan de inrichting van de openbare ruimte, maar dit is nog lang niet een gebruikelijke werkwijze. Bij alle acht projecten blijft de gemeente na aanleg van de openbare ruimte verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud, wat zeker wanneer de kades (onverbeterd) zijn overgedragen aan de gemeente een grote financiële opgave is. Maar waarom volgt deze schijnbaar automatische keuze zowel in Nederland als België en blijven openbare ruimtes waarbij het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd door bedrijven aan of in de buurt van deze openbare ruimte beperkt tot de Angelsaksische landen. Geen één van de bezochte gemeenten heeft een alternatieve dan wel innovatieve vorm van beheer overwogen. Nadenken over beheer had zich beperkt tot het laten goedkeuren van de toe te passen materialen, maar een goed beheerplan en raming van de beheerkosten ontbrak in alle gevallen. En dat terwijl het soms om flinke areaaluitbreidingen gaat. Nog een ander opvallend punt was het ontbreken van een beheerplan voor de tussentijd. De tijd van snelle ontwikkelingen is voorgoed voorbij en ontwikkelingen verlopen gefaseerd en moeten bij nieuw inzicht kunnen worden aangepast. Ook omdat er in dit soort gebieden vaak functies zitten die nog onteigend moeten worden is het leefbaar en beheersbaar houden van het gebied van groot belang. Voor de eerste bewoners c.q. gebruikers is het niet prettig als zij 5 tot 10 jaar lang naast een stuk niemandsland wonen dat door anderen als tijdelijke stortplaats wordt gebruikt. In het recent verschenen advies "Verdienmogelijkheden" van het innovatieprogramma NederlandBovenWater staan voldoende tips om beheergericht te ontwikkelen. In de wijk Watergraafsmeer werd bijvoorbeeld onderzocht of door het laten samenwerken van twee gemeentelijke diensten bij het beheer van de openbare ruimte bespaard kan worden. Het antwoord was positief: 10%. Geëxtrapoleerd naar Nederland leidt dat tot een besparing van 1 miljard. Alle projecten zouden de dertig tips ter harte moeten nemen en hun ontwikkelingen in het beheerlicht moeten bezien. Dit leidt zeker tot nieuwe partners en een duurzamer project.

Liliane Geerling

Deze column is verschenen in Stedelijk Interieur nummer 3 2011